“ตัวเรา” รักษาตัวเราให้พ้นจากภัยในวัฏฏะ เป็นผู้ที่ผาสุกได้ ฟังข่าวรับรู้เรื่องราวต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นสังคมแล้ว ให้นำมาเทียบเคียงแง่มุมกับหลักธรรมในทางคำสอน เห็นเป็นเทวทูตเตือนให้เราทำดี ที่สำคัญ “ตัวเราจะสุขหรือจะทุกข์ ไม่ควรจะขึ้นอยู่กับผู้อื่นว่าเขาจะต้องทำสิ่งนี้ พูดสิ่งนี้ หรือเป็นแบบนี้ เราถึงจะสุขหรือทำให้เราเป็นทุกข์ แต่เราควรจะมีจิตใจที่มั่นคง” และแยกแยะว่าสิ่งไหนดีกว่ามีความสุขมากกว่า ก็เดินไปตามทางที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้ ก็จะไม่มีปัญหากับใครทั้งสิ้น

“คนไหนก็ตามที่สามารถพูดแล้ว ทำแล้ว ไม่เบียดเบียนตัวเอง ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งสองฝ่าย คนนี้มีปัญญามาก จุดที่จะพูดจะทำอะไรสักอย่างหนึ่งออกไป ปัญญาเราจะทำให้เกิดขึ้นได้ไหม” ในที่นี้ได้ยกตัวอย่างในหลายกรณีที่เกี่ยวกับทางกายวาจา และที่ยิ่งขึ้นไป คือ ทางใจ ยิ่งกระแสของตัณหาของกิเลสมันพัดแรง เพราะฉะนั้น จิตใจของเราต้องมีสมาธิต้องมีสติมาก ๆ ต้องอยู่เหนือมาก ๆ จะเป็นคนเหนือคน จิตใจคุณต้องควบคุมได้บังคับได้ “อะไรที่ได้มายาก ๆ มันมีคุณค่าในตัวเอง การทำความดี มันไม่ง่ายอยู่แล้ว” ขึ้นชื่อว่าความสุขแล้ว จะได้มาง่าย ๆ มันไม่มี ความสุขเป็นสิ่งที่ได้มาโดยยาก

..ไม่ใช่ว่าโลกก็ทางหนึ่ง ไม่ใช่ว่าธรรมะก็อีกทางหนึ่ง ไม่ใช่ว่าต้องแยกกัน ..ไม่ใช่คิดว่า ชั้นก็ทำดี แต่ทำดีแล้วทำไมไม่ได้ผล ..เข้าใจที่ถูกต้อง ที่ต้องสอดแทรกเข้าไป คือ ธรรมะ “สุขทุกข์มันธรรมดา เกิดก็มีดับก็มี” “ทุกข์ไม่ใช่ปัญหา สุขไม่ใช่ความสมหวัง”  ด้วยแค่ข้อนี้ คุณจะอยู่ครองเรือน อยู่ในทางโลกนี้ ไม่มีปัญหาเลย ให้ทุกอย่างในชีวิตประจำวัน มีธรรมะสอดแทรกเข้าไปในจิตใจ สามารถรักษากายรักษาวาจารักษาจิตอยู่ในทางโลกนี้ได้ในทุกสถานการณ์ ไม่ว่าจะสุขบ้างทุกข์บ้าง ได้กับทุกคน

เวลาที่เจอภาวะอันใดอันหนึ่งที่ไม่น่าพอใจ ไม่ต่างอะไรจากภาวะโควิด ไม่ต่างอะไรกับความเกิด ความเจ็บ ความแก่ และความตาย เจอสิ่งที่ไม่น่าพอใจทั้งหมด ในที่นี้ได้หยิบยกไว้ทั้งเรื่องชีวิตคู่ที่ไปกันไม่ได้ ลูกที่ไม่เลี้ยงมารดาบิดา การแตกความสามัคคี จนถึงภัยธรรมชาติฯ เพราะขันธ์ห้าหรือโลกของเรานี้ มันคือวิกฤตอยู่แล้ว มีอะไรบ้างที่เที่ยง ความเข้าใจเรื่องความไม่เที่ยงตรงนี้ เราจะรักษาจิตให้เราคลายความยึดถือ ภาวะเหล่านี้จะไม่มาเป็นเรื่องทุกข์ใจ ไม่มาเป็นวิกฤตในใจ เราจะมีความผาสุกอยู่ได้ แม้ในเวลาที่จะตาย เวลาที่เจ็บ เวลาเจอสิ่งที่ไม่น่าพอใจ ก็ยังมีความผาสุกอยู่ในใจได้

โควิด! แค่เสพข่าวก็กลัว ยังไม่ติดก็กลัวก็มี ติดแล้วกลัวตายก็มี ไม่กลัวตายก็มี ติดแล้วใช่จะหายอย่างเดียวหรือตายอย่างเดียว ‘ไม่แน่’ แต่ถ้าเราควบคุม รักษาจิตไม่ได้ มันต้องถูกชักนำไปด้วยกระแสของโลกแน่นอน เพราะจิตใจมนุษย์ไม่โลภก็กลัว สองเสาที่รัดรึงโลกนี้อยู่ แต่จิตใจที่ไม่สะดุ้งสะเทือน ความกลัวกับความโลภทำอะไรไม่ได้ จะรักษาจิตจะประคับประคองจิตได้ ‘คุณต้องมีศรัทธา คุณต้องมีความเพียร คุณสร้างสติ ผลิตปัญญาได้’ ถ้าทำได้ เราจะเลือกได้เลยว่าถ้าจากโลกนี้ไป จะไปอยู่โลกไหน เทวดา พรหม แต่ถ้ายังอยู่บนโลกใบนี้ ก็ดีแน่นอน เพราะเรารักษาจิตเราไว้แล้ว ด้วยสติด้วยปัญญา

โลกกับธรรมต้องไปด้วยกัน ถ้าแค่อย่างใดอย่างหนึ่ง บางทีก็หลงทาง ไม่ว่าจะในครอบครัวพ่อแม่ สามีภรรยา การทำงานการเรียน ที่ถ้ารู้จักแยกแยะ กุศลทำอกุศลไม่ทำ และสุขทุกข์ก็ส่วนหนึ่ง เข้าใจมัน ก็จะอยู่ในโลกได้อย่างสบายใจ ‘กาย วาจา ใจ’ ต้องรักษา ประคับประคองให้มีความบริสุทธิ์ ฝึกจิตฝึกใจให้อดทนไม่หงุดหงิด ‘มันจะไม่ดีกว่าหรือ ถ้าเราสามารถทำสิ่งที่ชอบก็ได้ สิ่งที่ไม่ชอบก็ได้’ ถ้าทำด้วยเจตนาที่ดีเต็มความสามารถ นี้คือ ความดีของเราแล้ว ความดีอยู่ตรงนี้แค่นี้ คนอื่นจะเห็นหรือไม่เห็น ยังไงความดีก็อยู่ที่ตัวเรา ‘คนดีอยู่ที่ไหนก็ดี’ ไม่ต้องไปคาดหวัง และขึ้นลงตามอารมณ์ของคนอื่น

ไม่ได้จะเอาว่าคนนั้นถูกคนนี้ผิด แต่สิ่งที่จะเอา คือ ความที่จิตใจของทั้งสองฝ่าย ตั้งอยู่ในกุศลธรรมได้ มีความนุ่มนวลอ่อนเหมาะ ไม่เศร้าหมอง นั่นคือ สัมมา นั่นคือ ถูก “จิตใจของคนเราไม่เหมือนกัน จากจิตใจของเราที่ไม่ดี ให้ดีขึ้นแล้ว จากจิตใจของเขาที่ไม่ดี จะเปลี่ยนแปลงให้ดีได้ อาจจะใช้เวลา” กระบวนการสื่อสารความจริง (Total Truth Process) ที่จะปรับเชื่อมจิตใจของทั้งสองฝ่าย จิตใจของเรา เราปรับเอง แต่จิตใจของเขา เราจะช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เริ่มอย่างไร

ธัมม์หลายแง่มุมที่เกี่ยวกับโควิด การได้ยศตำแหน่ง การลงทุนจ้างสร้าง Fake News เพื่อทำลายคู่แข่ง..ธัมมะข้อใดที่นำมาปรับใช้ “ต้องตามหาซึ่งความจริง แต่ถ้าปักใจว่าสิ่งนี้จริงสิ่งอื่นเปล่า เราจะตกเป็นเหยื่ออารมณ์ของตัวเอง ให้เขาใช้ประโยชน์จากความพอใจไม่พอใจ” นี่ด้านผู้เสพข่าว แต่ถ้าถูกป้ายสี “ต้องเอาชนะความไม่จริงด้วยความจริง ด้วยความเยือกเย็น ด้วยจิตใจที่อ่อนนุ่ม”  ส่วนถ้าป่วยหรือทำพิธีฌาปนกิจในช่วงโควิดนั้น ที่สำคัญ คือ ‘อย่าสงสัย อย่าต้องกลัวเจ็บ กลัวตาย กลัวไปไม่ดี’ แต่กลัวให้ถูกหลัก ‘กลัว ละอายต่อบาป คือ หิริโอตตัปปะ’ ให้ตั้งสติและทำความดีตอนนี้ “อย่าต้องมาร้อนใจในภายหลัง” มั่นใจในความดี คือ ศรัทธา ทำดีแล้วความดีอยู่กับเรา

หนึ่งในฐานะห้าที่ใคร ๆ ไม่พึงได้ด้วยการอ้อนวอนขอร้อง เพราะเป็นธรรมดา “ความเจ็บป่วย” อาศัยโอกาสนี้ ทำจิตใจเราให้สูงขึ้นดีขึ้น ด้วย 3 ขั้นตอน ตั้งแต่ไม่ป่วยกาย อย่าให้ป่วยใจ แล้วถ้าป่วยน้อย ๆ ตั้งสติฝึกจิตให้มีกำลัง แยกแยะสุข-ทุกข์ กุศล-อกุศล กายอันหนึ่งใจอันหนึ่ง เหมือนชักดาบออกจากฝัก จนถึงป่วยหนัก..ธัมม์ 5 ประการที่เมื่อฝึกจนชำนาญ เหมือนนักรบซ้อมรบ จะผาสุกได้เมื่อความตายจ่ออยู่ตรงหน้า  เมื่อยึดถือกายนี้ไม่ได้ ก็ปล่อยวาง เรียกว่าเห็นทุกข์ตามความเป็นจริง เห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยง พิจารณาแบบนี้จะเป็นที่สบาย “ตายแต่เข้าถึงความไม่ตายได้”

อย่างไรที่จะอยู่เป็นครอบครัวอย่างมีความสุข ทั้งสามีภรรยาที่ครองเรือนมาหลายสิบปี จะนิ่งหรือจะพูด ที่สำคัญต้องมีสติ มีเมตตา มีความดีได้ทำร่วมกันมา และจะไม่มีปัญหาระหว่างวัย พ่อแม่กับลูก พูดกันไม่รู้เรื่อง ซึ่งเมื่อฟังตอนนี้แล้ว ยังสามารถประยุกต์ใช้ได้ในบริบทที่แตกต่าง Generation gap ไม่ได้มีจริง แต่เป็นกิเลสของคนรุ่นหนึ่งที่มีอาสวะสั่งสมมาเป็นแบบหนึ่ง อีกรุ่นหนึ่งก็มีอาสวะสั่งสมมาอีกแบบหนึ่ง อาสวะเหมือนกัน แต่แตกต่างกัน สร้างกิเลส สร้างความทุกข์ให้เราเหมือนกัน แต่เราควรทำความเข้าใจกับสิ่งที่อยู่ในปัจจุบัน จุดไหนที่ลงกันได้ เข้ากันได้ เอาปัจจุบันนี้ มันถึงจะไปกันได้